1.4 Peranan Pemerintah dan Rakyat
Pengenalan Umum
Asas kestabilan kerajaan: Sebuah kerajaan tidak akan dapat bertahan lama tanpa hubungan yang baik antara pemerintah dan rakyatnya. Dalam Kesultanan Melayu Melaka, hubungan yang saling membantu dan menghormati antara pemerintah dan rakyat menjadi asas yang kuat untuk mewujudkan kestabilan dan keamanan negara. Kestabilan ini membolehkan Melaka berkembang maju dari segi politik, ekonomi dan budaya.
Tanggungjawab dua hala: Hubungan ini bukan satu hala sahaja. Pemerintah memainkan peranan penting dengan menjaga kebajikan, keselamatan dan keperluan rakyat. Sebagai balasan, rakyat pula menunjukkan taat setia dan memberikan sokongan penuh kepada pemerintah dalam semua aspek kehidupan bernegara.
Peranan Pemerintah (Sultan dan Pembesar)
Melindungi rakyat: Sultan bertanggungjawab sepenuhnya untuk memastikan rakyat hidup dalam keadaan aman. Baginda perlu melindungi mereka daripada ancaman musuh luar dan juga memastikan keamanan dalam negeri sentiasa terpelihara.
Ketua tentera: Selain menjadi pemerintah tertinggi, sultan juga merupakan ketua angkatan tentera. Baginda mengetuai tentera Melaka dalam mempertahankan negeri daripada ancaman luar seperti serangan dari Siam dan Portugis.
Tugas Temenggung: Temenggung ialah salah seorang pembesar utama yang bertanggungjawab menjaga keselamatan dalam negeri. Beliau menjalankan tugas sebagai ketua pasukan polis dan ketua penjara, memastikan undang-undang dipatuhi oleh rakyat.
Memupuk perpaduan: Pemerintah memainkan peranan besar dalam menyatupadukan masyarakat yang terdiri daripada pelbagai kaum. Mereka melaksanakan dasar yang adil dan saksama serta menggalakkan perpaduan melalui kegiatan sosial dan pentadbiran yang inklusif.
Layanan saksama: Sultan memastikan semua rakyat tanpa mengira pangkat, kaum atau keturunan diberikan layanan yang adil. Tiada golongan yang dikecualikan daripada keadilan dan peluang yang sama dalam pemerintahan.
Majlis umum: Majlis-majlis rasmi seperti perayaan dan perhimpunan umum dianjurkan oleh pemerintah sebagai platform untuk merapatkan hubungan dengan rakyat. Ini memberi peluang rakyat untuk mengenali pemimpin mereka dan merasa dekat dengan kerajaan.
Membangun ekonomi: Sultan dan pembesar memainkan peranan penting dalam menggalakkan perkembangan ekonomi. Mereka menggubal dasar perdagangan yang baik dan membina infrastruktur seperti jalan, pelabuhan dan gudang bagi merancakkan kegiatan ekonomi.
Kemudahan pelabuhan: Sultan memastikan pelabuhan Melaka mempunyai kemudahan yang lengkap, bersih dan selamat. Ini penting untuk menarik lebih ramai pedagang luar datang berniaga dan menjadikan Melaka pusat perdagangan antarabangsa.
Urus tadbir kewangan: Penghulu Bendahari ialah pembesar yang menguruskan hal-hal kewangan kerajaan. Beliau memastikan wang kerajaan dibelanjakan dengan berhemah dan simpanan negara terurus dengan baik.
Melaksanakan undang-undang: Pemerintah bertanggungjawab memastikan semua undang-undang yang digubal dilaksanakan dengan tegas. Mereka memastikan setiap pelanggaran dihukum dan setiap pihak menerima keadilan.
Sistem perundangan: Kesultanan Melaka mempunyai dua undang-undang utama iaitu Hukum Kanun Melaka untuk urusan pentadbiran dan jenayah serta Undang-Undang Laut Melaka untuk hal perdagangan maritim. Kedua-dua undang-undang ini menjadi rujukan utama.
Peranan pembesar: Pembesar bertanggungjawab untuk memahami dan melaksanakan undang-undang dalam kawasan tadbiran masing-masing. Mereka perlu bertindak adil supaya rakyat percaya kepada sistem keadilan kerajaan.
Peranan Rakyat
Taat setia kepada Sultan: Rakyat perlu menunjukkan kesetiaan kepada sultan dengan mematuhi segala arahan yang diberikan. Mereka dilarang sama sekali menderhaka kerana ia boleh menggugat kestabilan negara.
Amalan “tulah”: Tulah ialah satu kepercayaan yang menyatakan sesiapa yang menderhaka kepada sultan akan mendapat balasan buruk. Kepercayaan ini mengukuhkan lagi taat setia rakyat terhadap pemerintah.
Menjadi tentera: Apabila Melaka diserang musuh, rakyat akan dipanggil menyertai pasukan tentera. Mereka akan bertugas mempertahankan negeri bersama sultan dan pembesar.
Sokongan ketenteraan: Selain berperang, rakyat juga membantu menyediakan bekalan makanan, senjata, dan keperluan lain untuk pasukan tentera. Mereka turut menyertai latihan pertahanan.
Kehadiran majlis: Rakyat hadir ke majlis rasmi seperti sambutan hari kebesaran, upacara diraja dan gotong-royong. Kehadiran ini menunjukkan sokongan moral rakyat kepada kerajaan.
Sokongan sosial: Perayaan keagamaan dan acara diraja menjadi simbol kesatuan antara rakyat dan pemerintah. Acara ini menjadi masa untuk rakyat menunjukkan rasa hormat dan sayang kepada pemimpin.
Sumbangan tenaga kerja: Rakyat memainkan peranan penting dalam pembangunan negara. Mereka membantu dalam projek-projek besar seperti pembinaan istana, jalan raya dan sistem saliran untuk pertanian.
Pembangunan kerajaan: Kerja gotong-royong seperti membersihkan kawasan kampung, membaiki bangunan dan membina infrastruktur dilakukan secara bersama untuk kepentingan semua.
Hierarki Sosial
Struktur masyarakat: Masyarakat Melaka disusun secara hierarki atau bertingkat. Di peringkat tertinggi ialah Sultan, diikuti oleh kerabat diraja, pembesar, ulama, rakyat biasa dan akhirnya golongan hamba.
Peranan mengikut lapisan: Setiap golongan ini ada tugas dan tanggungjawab mereka sendiri. Contohnya, sultan memerintah, pembesar mentadbir, ulama mengajar agama, dan rakyat menyokong dari segi tenaga dan kesetiaan.
Kesimpulan
Hubungan saling memperkukuh: Hubungan erat antara pemerintah dan rakyat menjadikan kerajaan Melaka kuat dan dihormati. Pemerintah melindungi dan menyediakan peluang, manakala rakyat membalas dengan taat setia dan semangat gotong-royong.
Kejayaan Kesultanan: Hubungan dua hala yang baik ini mencipta keharmonian dalam masyarakat. Ia menjadi salah satu sebab utama kejayaan Kesultanan Melayu Melaka sebagai pusat pemerintahan, perdagangan dan kebudayaan di rantau Alam Melayu.